[home]
[inhoud site][Inhoud bovenbouw][practicum][links]

 

Cellen studiewijzer 4.1 (4 atheneum) domein B2 en C3 (gedeeltelijk) Overzicht leerstof Overzicht cel Cytoplasma bestaat uit: organellen grondplasma water en opgeloste stoffen (o.a. eiwitten, vetachtige stoffen, zouten) Organellen Je moet celorganellen kunnen benoemen in licht- en elektronenmicroscopische afbeeldingen (gebruik Binas of Biodata) en functies kunnen noemen van: kern - regeling van alle celprocessen bestaat uit: kernplasma kernmembraan chromosomen (met de erfelijke informatie) - zie Chromosomen ribosomen - vorming van eiwitten (eiwitsynthese) mitochondriën - vrijmaken van energie (ATP-productie) m.b.v. zuurstof (aërobe dissimilatie) endoplasmatisch reticulum - transport Golgi-systeem - opslag en vorming van stoffen lysosomen - vertering van afgestorven celonderdelen en bij fagocytose celmembraan - bescherming, regeling, transport Bij planten: plastiden bladgroenkorrels (chloroplasten) - fotosynthese zetmeelkorrels (amyloplasten) - opslag reservevoedsel kleurstofkorrels (chromoplasten) - kleur geven aan plantendelen celwand grote vacuole celwand en vacuole zorgen samen voor stevigheid - turgor Celmembraan Je moet de bouw van het celmembraan aan de hand van een afbeelding kunnen uitleggen en je moet kunnen uitleggen wat het verband is tussen bouw van het celmembraan en de functies daarvan. afbeelding celmembraan bestaat uit: twee lagen fosfolipiden fosfolipiden (schematisch) receptoreiwitten functies: bescherming (afweer) ransport (actief en passief) Transport de cel in en uit passief transport - diffusie diffusie kost geen energie diffudiesnelheid wordt beïnvloed door: grootte van het oppervlak concentratieverschil temperatuur afstand Door celmembraan diffunderen alleen: stoffen met kleine, ongeladen moleculen. bijvoorbeeld: zuurstof (O2) koolstofdioxide (CO2) water (door osmose) osmose diffusie van water door een (semiselectief) membraan van plaats met lage concentratie opgeloste stoffen naar plaats met hogere concentratie osmotische waarde - wordt bepaald door het aantal opgeloste moleculen plasmolyse 1 rode ui plasmolyse 2 waterpest actief transport kost energie door celmembraan kunnen middelgrote moleculen en ionen (geladen deeltjes) actief opgenomen worden. bijvoorbeeld: glucose (in het algemeen: monosachariden) aminozuren K+, Na+, Cl- grote moleculen zoals eiwitten en zetmeel kunnen niet door de membranen Rijken De verschillen in bouw tussen plantaardige en dierlijke cellen en bacteriën kunnen aangeven en toelichten aan de hand van afbeeldingen (zie Binas en Biodata). Indeling in rijken gebeurt op grond van de bouw van de cellen kenmerken van cellen van de rijken: Bacteriën autotroof en heterotroof cellen < 10 micrometer één streng DNA niet in een kern, maar los in het cytoplasma geen mitochondriën geen endoplasmatisch reticulum celwand schimmels heterotroof (geen bladgroen) celwand planten (foto)autotroof (bladgroen) plastiden celwand van cellulose grote vacuole --> turgor dieren heterotroof geen plastiden geen bladgroen geen celwand Virussen Je moet de kenmerken van de bouw van DNA-virussen en RNA-virussen kunnen aangeven. Virussen bestaan uit: eiwitmantel DNA (DNA-virus) of RNA (RNA-virus) RNA wordt gebruikt als mal voor vorming van DNA (retrovirussen) RNA wordt gebruikt als mal voor vorming van mRNA HIV (Aids virus) Griepvirus Bacteriofaag deling en groei Uit kunnen leggen hoe deling, groei en ontwikkeling van cellen plaatsvinden en welke betekenis deze processen hebben voor het individu. deling en groei van cellen bij: weefsels groeien onder invloed van inductie - invloed die cellen op elkaar uitoefenen hormonen herstel van weefsels aangroei na een verwonding kunstmatig: weefselkweek bijvoorbeeld voor afdekken van brandwonden ontregelde groei kanker - ontregeling van de het tempo van de celdeling: de cellen blijven doordelen. Er ontstaan tumoren kwaadaardig tumor groeit in andere weefsels uit extra gevaarlijk: uitzaaiingen cellen raken los en komen door bloed of lymfe in andere organen terecht Mitose Stadia celdeling kunnen herkennen (gebruik Binas of Biodata) kunnen uitleggen wanneer en hoe verdubbeling van het DNA plaatsvindt en wanneer plasmagroei plaatsvindt. Celcylus interfase - tussen twee celdelingen in G1-fase - toename hoeveelheid cytoplasma en bijmaken van celorganellen S-fase - maken van nieuw DNA (replicatie) Van ieder chromosoom wordt een kopie gemaakt. De twee strengen DNA (chromatiden) blijven met elkaar verbonden door het centromeer G2-fase - toename van cytoplasma mitose - gewone kerndeling celdeling bij dierlijke cellen door insnoering van het celmembraan bij plantencellen gevolgd door vorming van de celwand eerst de middenlamel (van pectine) gevolgd door afzetting van cellulose Mitose - 2n --> 2n + 2n mitose voor groei en herstel mitose in de worteltop van een plant     © scholte/marree 2007