Samenvatting gedrag  vmbo (tl) Een prikkel is een verandering in de omgeving die je met een zintuig kan waarnemen. oor prikkel geluid oog prikkel licht neus prikkel geur tong prikkel smaak huid prikkel aanraking (tast) ook temperatuur Gedrag wordt bepaald door een inwendige factor (= motivatie) en een uitwendige factor (=prikkel) Voorbeeld 1 jachtgedrag inwendige factor>>> honger (het dier gaat op zoek naar eten) uitwendige factor >> het dier ziet of hoort een prooi gedrag >>> het dier vangt de prooi en eet Voorbeeld 2 voortplantingsgedrag inwendige factor (motivatie) >>>geslachtshormonen (testosteron bij het mannetje en oestrogeen bij het vrouwtje) Het dier gaat op zoek naar een partner uitwendige factor>>> het dier ziet, ruikt voelt etc. een partner met het juiste uiterlijk gedrag>>>>paring Ogen voorin de kop >>>klein gezichtsveld, maar goed diepte zien dus geschikt voor roofdieren. voorbeeld kat, uil, mens Ogen opzij in kop >>groot gezichtsveld>>>dier kan vijanden goed aan zien komen. voorbeeld, meeste vogels, konijn, paard, hert Een sleutelprikkel is die prikkel waardoor een dier een bepaald gedrag gaat vertonen. Voorbeeld: Sleutelprikkel voor agressiefgedrag bij een stekelbaarsmannetje>>rode buik Sleutelprikkels voortplantingsgedrag mens>>>>secundaire geslachtskenmerken Een supernormale prikkel is een prikkel die niet natuurlijk is, maar vaak beter werkt dan de normale prikkel. Voorbeeld: Een vogel zit liever op een groter namaak ei dan op zijn eigen ei. Make up versterkt de normale sleutelprikkels bij voortplantingsgedrag van de mens. Een schutkleur zorgt ervoor dat het dier dezelfde kleur heeft als de omgeving en dus niet zichtbaar is voor vijanden. Voorbeeld: Een vrouwtjes eend op het nest is bijna niet zichtbaar. In dit geval is sprake van camouflage. Mimicry zijn ongevaarlijke dieren die eruit zien als gevaarlijke dieren Door het nabootsen van gevaarlijke dieren worden ze niet gegeten. Voorbeeld: Vlinder die lijkt op wesp Vlieg die lijkt op wesp Ongevaarlijke slang die lijkt op giftige slang Alleseters hebben knobbelkiezen, een kortere darm dan een planteneter en een langere darm dan een vleeseter Mens heeft kleinere hoektanden dan een vleeseter Gedrag is houding en beweging van een dier Voorbeelden gedragssystemen met element jachtgedrag element sluipen voortplantingsgedrag element bepaald geluid maken paargedrag element paring eetgedrag element prooi doden Een aantal gedragselementen die in de zelfde volgorde na elkaar komen is een gedragsketen Een territorium is een gebied dat een dier voor zichzelf reserveert om in te leven en zijn jongen groot te brengen. De bronstijd is de tijd waarin een dier gemotiveerd is om te paren Baltsgedrag is het gedrag dat vooraf gaat aan de paring Vissen, kikkers hebben uitwendige bevruchting. (Uitwendige bevruchting kan alleen in water omdat zaadcellen moeten zwemmen) Inwendige bevruchting>> mens (zoogdieren) vogels, insecten Inprenting is leren gedurenen een bepaalde periode Een vogel leert de zang als jong van z'n ouders Een jonge gans die uit het ei komt leert dat het eerste bewegende ding wat hij ziet z'n moeder is. Kleine kinderen van 3 jaar leren spelenderwijs taal Mezen, merels en mussen zijn nestblijvers Kievitten , kippen, ganzen ,eenden zijn nestvlieders Hoe beter het dier voor zijn jongen zorgt hoe minder jongen of eieren hij heeft, omdat de kans dan groter is dat het jong in leven blijft.