Termen en begrippen eindexamen biologie Havo - tweede fase 17. Regeling - zenuwstelsel en spieren   zenuwstelsel Indeling niet in 2008 en 2009 Indeling op grond van ligging: centraal zenuwstelsel hersenen grote hersenen kleine hersenen hersenstam ruggenmerg perifeer zenuwstelsel (= "aan de buitenkant") zenuwen bevatten uitlopers van zenuwcellen sensorische zenuwcellen motorische zenuwcellen Indeling op grond van werking animale zenuwstelsel staat onder invloed van de wil verzorgd bewegingen centra liggen voornamelijk in grote hersenen autonome zenuwstelsel staat niet onder invloed van de wil voor onbewuste functies regelt allerlei lichaamsfuncties o.a. hartslag spijsvertering centra in hersenstam Centraal zenuwstelsel niet in 2008 en 2009                                       Bouw - gebruik Binas of Biodata Grote hersenen bevat schakelcellen en cellichamen van motorische en sensorische zenuwcellen verwerking van waarnemingen impulsen uit zintuigen komen via uitlopers van sensorische zenuwen binnen in zintuigcentra (sensorische centra) vanuit bewegingscentra (motorische centra) gaan impulsen via motorische zenuwcellen naar spieren verbindingen tussen de verschillende onderdelen worden verzorgd door schakelcellen opwekken van impulsen (in bewegingscentra) bewustzijn geheugen Kleine hersenen coördinatie van spierbewegingen Hersenstam is voortzetting van ruggenmerg bevat centra van autonome zenuwstelsel o.a. voor ademhaling lichaamstemperatuur aantal reflexen verloopt via hersenstam o.a. pupilreflex Ruggenmerg iin wervelkolom bevat cellichamen van motorische zenuwcellen en schakelcellen (in grijze stof) cellichamen van sensorische zenuwcellen in verdikking aan de rugkant reflexen (vanaf de hals) verlopen via het ruggenmerg schakelcellen geven impulsen van en naar de hersenen door Autonoom zenuwstelsel niet in 2008 en 2009                       Bestaat uit: orthosympatisch deel en parasympatisch deel naar ieder orgaan (doelwitorgaan) gaat een orthosympatische zenuw en een parasympatische zenuw (dubbele innervatie) deze hebben een tegengestelde werking Functie - gebruik Binas of Biodata orthosympatisch zenuwstelsel stimuleert organen die met activiteit te maken hebben: versnelling ademhaling versnelling hartslag verhoging dissimilatie (om energie vrij te maken) remt (vertraagt) spijsvertering parasympatisch zenuwstelsel stimuleert spijsvertering remt (vertraagt) hartslag en ademhaling Zenuwcellen   niet in 2008 en 2009                                           Bouw - gebruik Binas of Biodata zenuwcel bestaat uit: cellichaam hierin zit de kern uitlopers met myelineschede snelle impulsgeleiding lange uitlopers van zintuigen en naar spieren zonder myelineschede langzamere impulsgeleiding contacten met andere zenuwcellen in centraal zenuwstelsel synapsen contactplaats met andere zenuwcel motorische eindplaatjes alleen bij motorische cellen impuls wordt daar overgedragen op spier Typen zenuwcellen: schakelcellen komen (vrijwel alleen) in het centrale zenuwstelsel voor zowel cellichamen als uitlopers sensorische zenuwcellen cellichamen liggen in een verdikking aan de rugkant van het ruggenmerg lange uitloper impulsen lopen van zintuig naar centraal zenuwstelsel (ruggenmerg of hersenen) korte uitlopers geven impulsen door aan schakelcellen motorische zenuwcellen cellichamen liggen in het centrale zenuwstelsel lange uitloper impulsen lopen van centraal zenuwstelsel naar spieren (of klieren) korte uitlopers ontvangen impulsen van schakelcellen Werking zenuwcel niet in 2008 en 2009 Impuls - elektrisch stroompje ontstaat als prikkel sterk genoeg is - boven de prikkeldrempel impulssterkte is altijd gelijk bij sterkere prikkel worden meer impulsen per tijdeenheid doorgegeven - de impulsfrequentie neemt toe zenuwcel heeft na ieder impuls een korte herstelperiode nodig kan dan niet geprikkeld worden De meeste impulsen leiden niet tot bewustwording hersenen selecteren alleen belangrijke verandering in omgeving leidt tot waarneming (en eventueel reactie impulsfrequentie neemt af als bepaalde prikkel lang aanhoudt gewenning Synaps - verbreed deel aan einde van uitloper van zenuwcel impuls gaat daar over op andere zenuwcel kan maar in één richting impulsen doorgeven tussen de twee zenuwcellen zit een synapsspleet impuls --> neurotransmittor uit synaps komt in de spleet terecht in volgende zenuwcel ontstaat een impuls Reflexen niet in 2008 en 2009               Reflex - snelle (automatische) reactie op bepaalde prikkel bijvoorbeeld: pupilreflex kniepeesreflex reflexen zijn belangrijk bij lichaamshouding als bescherming bijvoorbeeld als je per ongeluk iets heets aanraakt bij bewegingen coördiantie van spieren bijvoorbeeld bij lopen en fietsen Spieren Bouw en werking niet in 2008 en 2009 Bouw spier - gebruik Binas of Biodata Spierwerking Dwarsgestreepte spieren (skeletspieren en hartspier) werken onder invloed van de wil aangestuurd het animale zenuwstelsel spier kan alleen actief samentrekken - niet ontspannen andere spier nodig met tegengestelde werking - antagonist hatspier is uitzondering holle spier niet onder invloed van de wil - verbonden met autonome zenuwstelsel Gladde spieren (spieren van maag en darmen) werken onwillekeurig (niet onder invloed van de wil ) aangestuurd door het autonome zenuwstelsel tragere werking kan langer samengetrokken blijven (is minder snel vermoeid) Training niet in 2008 en 2009                                 Duurtraining voor bijvoorbeeld wielrennen lange afstandlopen doel: verbeteren uithoudingsvermogen vooral aërobe dissimilatie van belang verbeteren zuurstofvoorziening van de spieren effect: aantal mitochondriën in spiercellen neemt toe bloedvoorziening van de spier wordt beter aantal bloedvaten in spieren neemt toe hartminuutvolume wordt groter Krachttraining voor bijvoorbeeld sprint krachtsport (kogelstoten e.d.) doel: versterken spieren effect: spieromvang neemt toe meer spiervezels