Termen en begrippen eindexamen Havo deel 18 huid en immuniteit   Huid Bouw Bouw huid (gebruik Binas of Biodata) opperhuid (dekweefsel) hoornlaag - dode cellen kiemlaag - delende cellen in deze laag ook pigmentcellen pigment wordt onder invloed van het zonlicht gevormd beschermt tegen UV-straling pigmentdichtheid is erfelijk bepaald lederhuid (bindweefsel) bloedvaten zweetkliertjes talgkliertjes haarzakjes (van waaruit haren groeien) zenuwen tast-, druk- en temperatuurzintuigjes onderhuidsbindweefsel hier vet opgeslagen in vetcellen functies: isolatielaag beschermd tegen stoten voorraad brandstof Handhaving temperatuur                 handhaving lichaamstemperatuur rol huid te hoge lichaamstemperatuur bloedvaaatje in de huid worden wijder meer warmteafgifte zweetkliertjes produceren zweet verdampen van zweet onttrekt warmte aan de huid --> afkoeling te lage lichaamtemperatuur bloedvaatje in de huid worden nauwer spieractiviteit (plappertanden, rillen) warmte komt vrij bij verbarnding opzetten haren (speelt bij mens geen rol) --> dikkere vacht --> meer isolatie Overige functies             Huid : beschermt tegen infecties d.w.z. voorkomt binnendringen van micro-organismen (bacteriën, virussen, schimmels) beschermt andere organen tegen beschadiging beschermt tegen UV-straling Ultra-violetlicht kan het DNA in cellen beschadigen en kanker veroorzaken maakt vitamine-D nodig voor ontwikkeling van het skelet Invloed zonlicht         Effecten zonlicht (UV-straling) vorming pigment geeft gescherming tegen UV-straling kans dat door UV-straling het DNA van de cellen in de kiemlaag bescgadigd wordt huidkanker vitamine D wordt gevormd Afweer a-specifieke afweer           Bescherming tegen binnendringen van micro-organismen door: huid en slijmvliezen maagzuur (HCl) koorts door hogere temperatuur snellere afbraak van de zieketverwekkers door het lichaam vreetcellen (macofagen) witte bloedcellen die door fagocytose de ziektekiemen inschadelijk maken Specifieke afweer                 Natuurlijke immuniteit antigenen drnigen lichaam binnen kan zijn: bacterie, virus andere voor het lichaam vreemde cellen (bijvoorbeeld bij transplantatie) of vreemde stoffen witte bloedcellen (lymfocyten) maken antistoffen eiwitachtige stoffen werken specifiek d.w.z. tegen één bepaald antigeen antistoffen blijven langere tijd aanwezig er blijven "geheugencellen" aanwezig waardoor witte bloedcellen bij volgende infectie sneller antistoffen kunnen produceren aanwezigheid van antistoffen (seropositief) wijst op besmetting met bepaalde ziektekiem kunstmatige immuniteit             Actieve kunstmatige immuniteit vaccin wordt ingespoten vaccin bevat dode of verzwakte ziektekiemenen kunnen zich niet meer vermenigvuldigen lichaam reageert als bij natuurlijke immuniteit: antsistoffen worden gevormd "geheugencellen" blijven aanwezig levert langdurige immuniteit op toepassen voordat er sprake is van infectie Passieve kunstmatige immuniteit antistoffen worden ingespoten via serum serum is de bloedvloeistof die overblijft na stolling (bevat geen bloedcellen en stollingseiwittenm) zo gekregen antistoffen worden weer snel afgebroken levert kortdurende immuniteit op toepassen nadat er infectie is opgetreden baby's worden passief immuun voor aantal ziekten via de placenta en later de moedermelk Infecties veroorzaakt door Bacteriën (en schimmels) kunnen ook bestreden worden met antibiotica (geneesmiddel) Bloedgroepen ABO-systeem        Bloedgroepen antigeen zit in de membranen van de rode bloedcellen antistoffen zitten in het bloedplasma Bloedgroep A antigeen A antistof tegen B Bloedgroep B antigeen B antistof tegen A Bloedgroep AB zowel antigeen A als antigeen B aanwezig geen antistoffen tegen A of B Bloedgroep O geen antigenen aanwezig antistof tegen A en B aanwezig Bepalen bloedgroep Bloedtransfusie Resusfactor                     Resuspositief resusantigeen in membraan rode bloedcellen geen antistof Resusnegatief geen resusantigeen aanwezig geen antistof aanwezig, tenzij na bloedtransfusie of ander contact met resuspositief bloed Probleem bij zwangerschap van: resusnegatieve moeder met resuspositief kind (resuskind) oorzaken: moeder heeft na contact met resuspositief bloed de anti-resus antistof gemaakt na eerdere zwangerschap met resuspositief kind heeft moeder na de geboorte de anti-resus antistof gemaakt resus-antistof kan via de placenta in het lichaam van het kind komen --> klontering rode bloedcellen van het kind --> O2-tekort voorkomen: moeder na geboorte direct een injectie geven met anti-resus antistof eigen immuunsysteem wordt dan niet geactiveerd geen productie van resus-antistof door moeder ingebrachte antistoffen worden weer snel afgebroken (vergelijk passieve immunisatie)