[home]
[inhoud site][Inhoud bovenbouw][practicum][links]

 

Termen en begrippen eindexamen biologie Havo - tweede fase 8 ecologie Ecologie Kringlopen Kringloop vastleggen van energie in organische stoffen energie wordt geleverd door de zon (fotosynthese) door autotrofe organismen (planten - producenten) opname van CO2, water en zouten (vooral nitraten) omzetting van organische stoffen in andere organische stoffen door heterotrofe organismen (dieren - consumenten) afbraak van organische stoffen tot anorganische stoffen door: consumenten - voor dissimilatie door reducenten (bacteriën en schimmels) Koolstofkringloop (gebruik Binas 0f Biodata) CO2 vastleggen in glucose omzetten van glucose in andere organische stoffen vrijkomen van CO2 bij dissimilatie Stikstofkringloop (gebruik Binas of Biodata) planten nemen nitraten op uit de bodem maken aminozuren --> eiwitten dieren eten planten rottingsbacteriën breken dode organismen en resten van organismen af --> ammoniak ontstaat nitrificerende bacteriën (nitriet- en nitraatbacteriën) zetten ammoniak om in nitraten Verstoring van de kringlopen door: gebruik van fossiele brandstoffen --> meer CO2 in de atmosfeer (broeikaseffect) aanvoer van veevoer uit andere gebieden --> overbemesting --> zure regen Factoren biotische factoren planten dieren schimmels en bacteriën abiotische factoren licht energie voor de fotosynthese temperatuur invloed op enzymwerking lucht CO2-gehalte (voor de fotosynthese) O2 (voor dissimilatie) wind vochtigheid water bodem grondsoort (klei, zand e.d.) humus zuurgraad tolerantiegrenzen - tolerantiegebied per abiotische factor optimumkromme met: minimum waarde optimum waarde maximumwaarde Beperkende factor  Voedselnet Voedselketen producent --> consument (planteneter) --> consument(vleeseter) producent autotroof planten consumenten heterotroof dieren Voedselweb alle voedselketens in een bepaald gebied Voedsel piramide zonne-energie wordt vastgelegd door planten (autotroof - producenten) ---> toename biomassa planten worden gegeten door dieren (heterotroof - consumenten) biomassa neemt bij iedere stap af veroorzaakt door: niet alle organismen van voorafgaande niveau worden gegeten niet alles is verteerbaar, deel wordt uitgepoept deel gaat "verloren" door dissimilatie daarbij komt energie en warmte vrij Relaties Tussen individuen van één soort: competitie (concurrentie) om: gebied voedsel voortplantingsrelatie Tussen soorten: predatie doden van dieren voor voedsel symbiose: mutualisme beide voordeel commensalisme de een voordeel, de ander geen nadeel parasitisme de eem voordeel, de ander nadeel Ecosystemen Stabiel ecosysteem - ieder factor bijft ongeveer constant, sterke schommelingen worden afgeremd --> natuurlijk evenwicht Populatiegroei wordt afgeremd (negatieve terugkoppeling) door: voedselgebrek ruimtegebrek (voor territoria) ziekten toename van het aantal vijanden Populatieafname wordt geremd door: meer voedsel beschikbaar meer ruimte beschikbaar Veranderend ecosysteem - doordat organismen invloed op hun omgeving uitoefenen --> succesie pioniersstadium eenvoudig voedselweb weinig soorten (soortenarm - geringe diversiteit) minder stabiel sterk wisselende abiotische factoren toename in biomassa climaxstadium ingewikkeld voedselweb veel soorten (soortenrijk - grote diversiteit) stabiel abiotische factoren veranderen matig biomassa blijft gelijk voorbeelden climaxstadium: tropisch regenwoud loofbossen Invloed mens   Invloed mens op ecosystemen Door toevoeging van elementen: overbemesting toevoegen van meer voedingsstoffen (via mest) dan door de planten kan worden opgenomen --> uitspoeling leidt tot: eutrofiëring voedselrijker worden van bodem en oppervlaktewater door: organische afval uit riool. Door reducenten worden daarvan zouten (fosfaten en nitraten) gemaakt. uitspoeling door overbemesting (stalmest en kunstmest) gevolgen kunnen zijn: waterbloei - toename algen --> er dringt minder licht door in het water --> minder fotosynthese door ondergedoken waterplanten --> er komt minder zuurstof in het water zuurstof tekort in het water - door reducenten wordt veel zuurstof verbruikt bij de omzetting van organische stoffen --> vooral 's nachts weinig zuurstof --> waterdieren gaan dood beheersen van de waterstand in de hand houden van de grondwaterstand t.b.v. landbouw accumulatie van stoffen in voedselketens ophoping van niet/slecht biologisch afbreekbare bestrijdingsmiddelen en zware metalen Door onttrekking van elementen: uitroeiing van soorten soorten verdwijnen o.a. doordat leefruimte verdwijnt kaalkap (ontbossing) --> erosie --> overstromingen en woestijnvorming verdroging - daling grondwaterpeil door drinkwaterwinning bewuste verlaging voor de landbouw Ontstaan van plagen bij monocultures monocultuur = groot gebied met één soort gewas plaag = ongeremde voortplanting van bepaalde soort dieren verklaring ontstaan plaag: veel voedsel aanwezig voor bepaalde schadelijke soort ontbreken van natuurlijke vijanden er is (door eerdere bestrijding) resistente populatie ontstaan resistent tegen bepaalde bestrijdingsmiddelen   vermindering afval                         Methoden ter vermindering van afval industrieel afval zuivering vervuild afvalwater zuiveren van uitlaatgassen (van stikstofoxiden en zwaveldioxide) huishoudelijk afval minder wegwerpverpakkingen statiegeld op flessen mest minder bio-industrie injecteren van de mest mesttransport naar gebieden met mesttekort mestverwerking (biogas of mestkorrels) Methoden verwerking afval gescheiden inleveren van afval composteren GFK recycling rioolwaterzuivering verbranding van huisvuil opslag niet -verwerkbaar afval gevolgen ruimetelijke ordening       meer ruimte voor woningen en wegen en meer ruimte voor landbouwgrond leiden tot: verkleining van de leefgebieden (arealen) --> minder stabiel natuurlijk evenwicht (gevoeliger voor verstoring) versnippering van de leefgebieden --> populaties worden gescheiden --> kleinere populaties