Je kunt
uitleggen hoe zintuigen, spieren en klieren, zenuwstelsel
en hormoonstelsel betrokken zijn bij het functioneren van
het lichaam, aangepast aan de omgeving.
- Benodigde voorkennis uit
onderbouw:
|
|
Je moet
- bij de mens de relatie aangeven tussen zintuigen, zenuwstelsel en spieren/klieren.verstrekte gegevens over de indeling van het zenuwstelsel op grond van ligging en wijze van werken kunnen toepassen in beschreven situaties
in het bijzonder:
- centraal en perifeer zenuwstelsel;
- animaal en autonoom (vegetatief) zenuwstelsel.
de ligging van de volgende delen van het centrale zenuwstelsel kunnen aangeven en de functie kunnen beschrijven:
- ruggenmerg;hersenstam;grote hersenen;
- kleine hersenen.
- verstrekte informatie over de bouw van centraal en perifeer zenuwstelsel kunnen toepassen in beschreven situaties:
- centraal: onder meer hersencentra, zenuwcellichamen, zenuwceluitlopers, motorische en sensorische zenuwcellen en schakelcellen;
- perifeer: onder meer zenuwceluitlopers van motorische en sensorische zenuwcellen.
|
Indeling zenuwstelsel |
Indeling op
grond van ligging
- Centraal
zenuwstelsel
(Ipad)
- Hersenen
- Grote
hersenen
- Kleine
hersenen
- Hersenstam
- Ruggenmerg
- Perifeer
zenuwstelsel (= "aan de
buitenkant")
- Zenuwen
- Bevatten uitlopers van zenuwcellen.
- Sensorische
zenuwcellen.
- Motorische
zenuwcellen
Indeling op
grond van werking
- Animale
zenuwstelsel
- Staat
onder invloed van de wil.
- Verzorgt
bewegingen.
- Centra
liggen voornamelijk in grote
hersenen.
- Autonome
zenuwstelsel
(Ipad)
- Staat
niet onder invloed van de wil.
- Regelt
allerlei lichaamsfuncties.
Onder andere:
- hartslag;
- ademhaling;
- spijsvertering.
- Centra in
hersenstam.
|
Centraal zenuwstelsel |
Centraal zenuwstelsel (Ipad)
Gebruik Binas of Biodata.
Bouw
- Grote
hersenen
- Bevatten:
- schakelcellen
en
- cellichamen van motorische en sensorische zenuwcellen.
- Verwerking
van waarnemingen.
- Impulsen
uit zintuigen komen via uitlopers van
sensorische zenuwen binnen in
zintuigcentra(sensorische
centra).
- Vanuit
bewegingscentra (motorische centra) gaan
impulsen via motorische zenuwcellen naar
spieren.
- verbindingen
tussen de verschillende onderdelen worden
verzorgd door schakelcellen.
- Opwekken
van impulsen (in bewegingscentra).
- Bewustzijn.
- Geheugen.
- Kleine
hersenen
- Coördinatie
van spierbewegingen.
- Hersenstam
- Is
voortzetting van ruggenmerg.
- Bevat
centra van autonome zenuwstelsel.
Onder andere voor:
- regeling
ademhaling;
- regeling lichaamstemperatuur.
- Aantal
reflexen verloopt via hersenstam.
Onder andere:
- Ruggenmerg
- In
wervelkolom.
- Bevat
cellichamen van motorische zenuwcellen en
schakelcellen (in grijze stof).
- Cellichamen
van sensorische zenuwcellen in verdikking aan
de rugkant.
- Reflexen
(vanaf de hals) verlopen via het
ruggenmerg.
- Schakelcellen
geven impulsen van en naar de hersenen
door.
|
Autonoom zenuwstelsel |
Autonoom zenuwstelsel (Ipad)
- Bestaat uit:
- orthosympatisch deel
en
- parasympatisch
deel.
- Deze hebben
een tegengestelde werking.
- Naar ieder
orgaan (doelwitorgaan) gaat een
orthosympatische zenuw en een parasympatische
zenuw (dubbele innervatie).
- Functie
Gebruik Binas of Biodata
- Orthosympatisch
zenuwstelsel
- Stimuleert
organen die met activiteit te maken
hebben:
- versnelling
ademhaling.
- versnelling
hartslag.
- verhoging
dissimilatie (om energie vrij te
maken).
- Remt
(vertraagt) spijsvertering.
- Parasympatisch
zenuwstelsel
- Stimuleert
spijsvertering.
- Remt
(vertraagt) hartslag en
ademhaling.
|
Bouw zenuwcellen |
Je moet:
- de functie van een zenuwcel kunnen aangeven, waarbij gebruik kan worden gemaakt van een afbeelding van de bouw, met behulp van de volgende begrippen:
- cellichaam;uitlopers;impulsgeleiding;
- synaps.
- kunnen uitleggen waardoor de meeste impulsen niet leiden tot bewustwording.
|
Gebruik Binas of Biodata
- Zenuwcel
Bestaat
uit:
- cellichaam.
- uitlopers.
- Met
myelineschede
- Snelle
impulsgeleiding.
- Lange
uitlopers van zintuigen en naar
spieren.
- Zonder
myelineschede
- Langzamere
impulsgeleiding.
- Contacten
met andere zenuwcellen in centraal
zenuwstelsel.
- Synapsen
- Contactplaats
met andere zenuwcel.
- Motorische
eindplaatjes
- Alleen
bij motorische cellen.
- Impuls
wordt daar overgedragen op
spier.
Typen
zenuwcellen
- Schakelcellen
- Komen
(vrijwel alleen) in het centrale zenuwstelsel
voor.
- Zowel de cellichamen als de uitlopers.
- Sensorische
zenuwcellen
- Cellichamen
liggen in
een verdikking aan de rugkant van het
ruggenmerg.
- Lange
uitloper:
- impulsen
lopen van zintuig naar centraal
zenuwstelsel (ruggenmerg of
hersenen).
- Korte
uitlopers:
- geven
impulsen door aan
schakelcellen.
- Motorische
zenuwcellen
- Cellichamen
liggen in het centrale
zenuwstelsel.
- Lange
uitloper:
- impulsen
lopen van centraal zenuwstelsel naar
spieren (of klieren)
- Korte
uitlopers:
- ontvangen
impulsen van schakelcellen.
|
Werking zenuwcellen (impulsgeleiding) |
Impuls
- Elektrisch stroompje.
- Ontstaat als
prikkel sterk genoeg is - boven de prikkeldrempel.
- Impulssterkte
is altijd gelijk.
- Bij sterkere
prikkel worden meer impulsen per tijdseenheid
doorgegeven.
- De impulsfrequentie neemt toe.
- Zenuwcel
heeft na ieder impuls een korte
herstelperiode nodig.
- Dan kan geen impuls ontstaan.
- De meeste
impulsen leiden niet tot
bewustwording.
- Hersenen
selecteren.
- Alleen
belangrijke verandering in omgeving leidt
tot waarneming (en eventueel
reactie).
- Impulsfrequentie
neemt af als bepaalde prikkel lang aanhoudt:
Synaps (Ipad) -
verbreed deel aan einde van uitloper van
zenuwcel
- Impuls gaat
daar over op een andere zenuwcel.
- Kan maar in
één richting impulsen
doorgeven.
- Tussen de
twee zenuwcellen zit een
synapsspleet.
- Impuls
--> neurotransmitter uit synaps komt in
de spleet terecht.
- In
de volgende zenuwcel ontstaat een
impuls.
|
Reflexen |
Je moet de betekenis van reflexen aangeven en hun functie bij houding, beweging en bescherming uitleggen.
|
