Stofwisseling examenprogramma HAVO Stofwisseling van cellen schoolexamen Je kunt verschillende assimilatie- en dissimilatieprocessen onderscheiden en in verband brengen met verschillende organisatieniveaus, kan aangeven welke factoren daarop van invloed zijn, en kan de toepassing in biotechnologie bespreken. Benodigde voorkennis uit onderbouw: weten hoe planten aan hun voedingsstoffen komen en eigen voedsel maken, weten hoe dieren aan hun voedsel komen. enig inzicht hebben in de begrippen energie en warmte. het onderscheid weten tussen vertering en verbranding. Weten en kunnen Je kunt: aangeven welke stoffen uit het milieu en welke omstandigheden een plant in staat stellen tot fotosynthese. aangeven dat koolhydraten (en andere organische stoffen) worden verbruikt bij opbouw, herstel, dissimilatie en vorming van reservestoffen. aangeven welke processen een rol spelen bij opname, transport en afgifte van stoffen door zaadplanten in het bijzonder: diffusie, waaronder osmose; actief transport; stroming. aangeven dat stofwisselingsprocessen zoals assimilatie en dissimilatie in alle cellen van elk organisme plaatsvinden. aangeven dat er verschillende vormen zijn van dissimilatie van organische stoffen waarbij energie wordt vrijgemaakt. het reactieschema van de aërobe dissimilatie van glucose geven: glucose + zuurstof koolstofdioxide + water + energie. aangeven waarin anaërobe dissimilatie verschilt van aërobe dissimilatie: in het bijzonder: geen zuurstofgebruik; minder energieopbrengst (in de vorm van ATP); energierijke eindproducten: alcohol of melkzuur (bij anaërobe dissimilatie). de vormen van energie noemen die in een organisme een rol kunnen spelen in het bijzonder: licht; warmte; chemische energie; kinetische energie. aangeven dat in planten bij de opbouw van organische stoffen energie wordt vastgelegd. aangeven dat licht de vorm van energie is die gebruikt wordt voor de fotosynthese waarbij uit anorganische stoffen de organische stof glucose wordt geproduceerd met behulp van enzymen in de bladgroenkorrels. het reactieschema van de fotosynthese geven: koolstofdioxide + water + licht glucose + zuurstof. aangeven dat in alle cellen voortgezette assimilatie plaatsvindt waarbij: glucose de grondstof is voor de opbouw van andere koolhydraten en van vetten; aminozuren de grondstoffen zijn voor eiwitten; bij planten aminozuren gevormd worden uit glucose en anorganische stoffen. aangeven wat de oorzaak is van de temperatuur- en zuurgraad-afhankelijkheid van de stofwisselingsprocessen in het bijzonder: enzymen; relatie met voedselbederf. aangeven wat de functies zijn van koolhydraten, vetten en eiwitten bij planten en bij de mens in het bijzonder: opbouw; herstel; opslag; energievoorziening. aangeven dat biotechnologische productie door optimalisering plaatsvindt bij: gisten in brood-,wijn- en bierproductie; bacteriën ten behoeve van productie van wasmiddelenzymen; bacteriën ten behoeve van afvalwaterzuivering; bacteriën ten behoeve van voedselproductie. aangeven dat biotechnologische productie door genetische modificatie plaatsvindt bij: bacteriën ten behoeve van voedselproductie; bacteriën ten behoeve van afvalwaterzuivering; bacteriën ten behoeve van geneesmiddelen- en hormonenproductie; planten en dieren ten behoeve van verhoging van de efficiëntie van hun productie. een mening formuleren en beargumenteren over het gebruik van biotechnologie naar aanleiding van actuele ontwikkelingen (artikelen uit dag- en weekbladen en van internet). Informatie op bioplek Theorie Schematische bouw van organische stoffen: koolhydraten eiwitten vetten Afbeeldingen diffusie/osmose Plasmolyse in opperhuidcel van een rode ui Plasmolyse in een cel van waterpest Vaatbundel Huidmondjes Overzicht stofwisseling bladgroenkorrels blad en fotosynthese Overzicht gaswisseling blad Overzicht assimilatie - dissimilatie grafiek fotosynthese voortgezette assimilatie animaties over enzymwerking bij : opbouw van stoffen en afbraak van stoffen Praktische opdrachten Practicum osmose en transport Practicum assimilatie en dissimilatie