Dynamisch evenwicht examenprogramma HAVO Dynamiek in ecosystemen centraal examen Je kunt uitleggen hoe een ecosysteem zich kan handhaven en ontwikkelen, en welke verstoringen daarbij kunnen plaatsvinden. Benodigde voorkennis uit onderbouw: de invloed van de mens op het milieu Weten en kunnen Je kunt: bij een voorbeeld van een ecosysteem begrippen gebruiken die verband houden met handhaving, ontwikkeling en verstoring (o.a. door de mens) in het bijzonder: verdroging; vermesting (eutrofiëring); verzuring; versnippering. uitleggen welke rol concurrentie (competitie) binnen en tussen populaties speelt bij de instandhouding en ontwikkeling van een ecosysteem. veranderingen van de grootte van populaties verklaren met behulp van de begrippen: dichtheid; emigratie/immigratie; geboortecijfer/sterftecijfer. het verschil in populatiegroei bij beperkte en onbeperkte hulpbronnen aangeven in het bijzonder: J- en S-curve. aangeven waardoor onder bepaalde omstandigheden een populatie kan instorten. bij een voorbeeld van een ecosysteem de successie beschrijven en verklaren.