Samenvatting examenstof biologie VWO - tweede fase 20. Homeostase - hormonen  Hormonen Kenmerken             Inhoud animaties homeostase Hormonen zijn regelstoffen van belang bij instand houden van een constant inwendig milieu homeostase onder andere osmotische waarde van het bloed pH van het bloed glucose-gehalte van het bloed regelen vaak in samenwerking met autonome zenuwstelsel worden gemaakt in hormoonklieren worden afgegeven aan en vervoerd door het bloed daardoor tragere werking dan zenuwstelsel wel langduriger hebben een specifieke molecuulstructuur wordt alleen herkent door receptormoleculen op of in cellen van doelwitorganen hebben alleen effect op die organen mate waarin een doelwitorgaan reageert, is afhankelijk van de hormoonconcentratie concentratie van hormoon bepaalt de mate van de reactie van de doelwitorganen werking via regelkringen (zie overzicht zenuwstelsel) door negatieve terugkoppeling regeling op celniveau Specifieke hormonen                         Op kunnen zoeken in Binas of Biodata: functie hormonen bijbehorende hormoonklier doelwitorgaan het gaat daarbij om: hypofyse groeihormoon FSH LH TSH schildklier thyroxine eilandjes van Langerhans insuline en glucagon bijnieren adrenaline ovaria (eierstokken) oestrogenen (oestradiol en oestron) progesteron testes (zaadballen) testosteron placenta (moederkoek) HCG Hypothalamus - hypofyse systeem       Gebruik Binas of Biodata Hypothalamus - hypofyse - systeem Hypothalamus onderdeel van het centrale zenuwstelsel in tussenhersenen directe verbinding met hypofyse ligt onder de hypothalamus twee typen hormonen worden afgegeven zenuwcellen in de hypothalamus geven hormonen af aan het bloed (= neurosecretie) de hormonen worden neurosecreten genoemd bepaalde cellen produceren hormonen die direct naar de hypofyse gaan releasing hormonen stimuleren afgifte van bepaalde hormonen door de hypofyse via deze stoffen wordt de hypofyse gestimuleerd of geremd (afhankelijk van de concentratie) reguleert ook een aantal neurale processen bijvoorbeeld bloeddruk lichaamstemperatuur Hypofyse                 Gebruik Binas of Biodata Hypofyse hersenaanhangsel onder de hypothalamus maakt verschillende hormonen FSH follikelstimulerend hormoon stimuleert groei van follikel in ovaria afgifte van oestradiol door de follikelcellen vorming van spermacellen in de testis LH luteïniserend hormoon stimuleert ovulatie vormingen handhaving van het geel lichaam afgifte van testosteron door de testes TSH thyreotroop hormoon stimuleert afgifte van van thyroxine door de schildklier ADH anti-diuretisch hormoon stimuleert terugresorptie van water in de nieren prolactine stimuleert groei van de melkklieren tijdens de zwangerschap melkproductie oxytocine stimuleert afgifte van melk (lactatie) samentrekking van de baarmoederwand bij de geboorte Regeling glucoseconcentratie                     Glucoseconcentratie van het bloed (bloedsuikerspiegel) moet zoveel mogelijk constant blijven direct invloed op de osmotische waarde van het bloed wordt geregeld via hormonen uit de eilandjes van Langerhans (in de alvleesklier) insuline verlaging van de glucoseconcentratie glucagon verhoging van de glucoseconcentratie insuline en glucagon werken als antagonisten lever en skeletspieren zijn de doelwitorganen o.i.v. insuline wordt glucose opgenomen uit het bloed glucose omgezet in glycogeen glycogeen wordt opgeslagen insuline stimuleert ook de opname van glucose in de lichaamscellen o.i.v. glucagon wordt glycogeen omgezet in glucose glucose afgegeven aan het bloed Regelkring Glucosegehalte in het bloed is te hoog alvleesklier produceert meer insuline minder glucagon insuline komt via het bloed bij de lever en de spieren glucose wordt uit het bloed opgenomen opgeslagen als glycogeen glucosegehalte van het bloed wordt lager terugkoppeling op de alvleesklier minder insuline meer glucagon enzovoort gevolg is dat glucoseconcentratie schommelt rond een bepaalde waarde Adrenaline         Adrenaline (gebruik Binas of Biodata) wordt gemaakt en opgeslagen in de bijnier in het bijniermerg heeft zelfde effect als orthosympatische zenuwstelsel ondersteunt in noodgevallen de werking daarvan komt vrij als je lichaam plotseling in actie moet komen schrik angst ineens gaan rennen heeft (als enige hormoon) een snelle en kortdurende werking bevordert omzetting van glycogeen in glucose in lever en skeletspieren (zelfde effect als glucagon) afgifte van glucose door de lever stimuleert hartactiviteit toename hartminuutvolume verwijding van de bronchiën verwijden pupillen "schrikogen" stimuleert bloedvatverwijding in de skeletspieren en verhoogt spierspanning "Je staat te trillen op je benen" bijniermerg produceert nog een overeenkomstig hormoon - nor-adrenaline © scholte/marree 2004