[home]
[inhoud site][Inhoud bovenbouw][practicum][links]

 

Samenvatting examenstof biologie VWO - tweede fase 18. Homeostase - zintuigen zintuigen (receptoren) Algemene kenmerken                       Zintuig (receptor) neemt informatie (prikkel) uit de omgeving waar prikkels worden omgezet in impulsen elektrische stroompjes prikkel moet boven de prikkeldrempel (drempelwaarde) liggen als prikkelsterkte onder de drempelwaarde ligt reageert het zintuig niet impulsen worden door de zenuwcellen doorgegeven aan het centraal zenuwstelsel sterkte van de impuls is altijd hetzelfde aantal impulsen hangt af van de sterkte van de prikkel hogere impulsfrequentie bij een sterkere prikkel Prikkels: veranderingen in milieu uitwendige prikkel verandering in omgeving inwendige prikkel verandering in inwendige milieu bijvoorbeeld: hoeveelheid CO2 in het bloed lichaamstemperatuur Adequate prikkel:  prikkel die bij een bepaald zintuig hoort licht --> oog geluid --> oor geur --> neus smaak (zoet zuur zout en bitter) --> tong druk --> drukzintuigjes in huid temperatuur --> warmte- en koudezintuigjes in huid lichte aanraking --> tastzintuigjes in huid houding en beweging --> evenwichtszintuig (vlak bij het inwendige oor) Gewenning zintuig geeft minder of geen impulsen door als een bepaalde prikkel steeds herhaald wordt drempelwaarde is dan verhoogd   Oog - bouw                 Bouw oog - gebruik Binas of Biodata Functies onderdelen oogspieren: draaien oog pupil: regelen hoeveelheid licht die op het oog valt hoornvlies en glasachtig lichaam: lichtbreking (samen met lens) lens: accommoderen netvlies: waarnemen licht omzetten in impulsen vaatvlies: bevat de bloedvaten traanklieren - maken traanvocht spoelt stof weg beschermt oogbol tegen uitdroging oogzenuw - geleidt impulsen naar hersenen naar gezichtscentrum Oog - werking lens                                                 Accommodatie = het boller maken van de lens Lens kan boller en platter worden brandpuntsafstand wordt aangepast bolle lens voor dichtbij kijken lichtstralen worden sterk afgebogen platte lens voor veraf kijken lichtstralen worden minder sterk afgebogen boller en platter worden door: straalvormig lichaam bestaat uit: accommodatiespier (ciliairspier) met lensbandjes werking: dichtbij scherp zien accommodatiespier trekt samen lensbandjes gaan slap hangen ooglens wordt boller door eigen elasticiteit veraf scherp zien accommodatiespier ontspant lensbandjes gaan strak staan lens wordt afgeplat doordat de lensbandjes er aan trekken Verziendheid alleen in de verte goed scherp kunnen zien oorzaak: oogas te kort of lens kan niet bol genoeg worden verbeteren met bolle (positieve) lens lens is aan de randen dunner dan in het midden lens versterkt de werking van de ooglens ouderdomsverziendheid lens verandert --> kan minder goed bol worden Bijziendheid alleen dichtbij scherp kunnen zien oorzaak: oogas te lang of lens kan niet plat genoeg worden verbeteren met: holle (negatieve lens) lens is aan de randen dikker dan in het midden lens doet tegenovergestelde als ooglens Staar - lens wordt ondoorzichtig Oog - netvlies                                     Bouw netvlies - gebruik Binas of Biodata Netvlies bestaat uit: pigmentlaag bevat pigmentkorrels voor lichtabsorptie kunnen zich verplaatsen bij veel licht tussen de zintuigcellen bescherming van de zintuigcellen ontbreken vaak bij nachtdieren licht wordt teruggekaatst en passeert opnieuw de zintuigcellen zintuiglaag lichtsensoren staafjes en kegeltjes zetten lichtenergie om in impulsen impulsen worden overgedragen op zenuwcellen uitlopers lopen over het netvlies komen op één punt samen --> zenuwbundel = oogzenuw verlaten bij blinde vlek het oog Staafjes en kegeltjes staafjes gevoelig voor alle golflengtes van zichtbare licht geen kleuren mee waarnemen alleen lichtcontrasten door de hersenen in verschillende tinten grijs "vertaald" lagere drempelwaarde dan kegeltjes van belang voor zien in schemering werken overdag niet beschermd door de pigmentkorrels gezichtsscherpte is kleiner dan bij kegeltjes meerdere staafjes zijn op één zenuwcel aangesloten vooral aan de randen van het netvlies grote dichtheid van staafjes niet in de gele vlek kegeltjes gevoelig voor licht van bepaalde golflengtes (kleuren) drie typen kegeltjes voor blauw, rood en groen licht waarnemen van wit doordat alle drie de typen geprikkeld worden hogere drempelwaarde dan staafjes gezichtsscherpte is groter dan bij staafjes ieder kegeltje is met één zenuwvezel verbonden met het gezichtscentrum in de hersenen zitten vooral in gele vlek minder aan de zijkanten van het netvlies Gele vlek deel netvlies in verlengde van oogas bevat vrijwel alleen kegeltjes Blinde vlek bevat geen zintuigcellen zenuwuitlopers verlaten op die plaats het oog Oog - pupil                 Pupilreflex (zie ook Bouw oog veel licht --> kleine pupil kringspier in de iris trekt samen weinig licht --> grote pupil radiale (lengte) spieren in de iris trekken samen geregeld via de hersenstam (autonome zenuwstelsel) reflexboog: hoeveelheid licht waargenomen door staafje en kegeltjes impulsen naar hersenen via sensorische zenuwuitlopers schakelcellen verwerken informatie impulsen via motorische zenuwuitlopers naar kringspier van iris kringspier trekt samen pupil wordt kleiner (bij veel licht) of groter (bij weinig licht) Oog - dieptezien Dieptezien alleen met twee ogen tegelijk alleen op kleinere afstand op grotere afstand verschillen de beelden van het linker en het rechteroog te weinig wel dieptewaarneming doordat voorwerpen een kleiner beeld vormen rechteroog maakt iets ander beeld dan linker hersenen maken er een dieptebeeld van © scholte/marree 2004