[home]
[inhoud site][Inhoud bovenbouw][practicum][links]

 

Samenvatting examenstof biologie VWO - tweede fase 10. Bloed en bloedsomloop  Transport bij gewervelde dieren      Stelsels                         Gebruik voor de bouw Binas of Biodata bloedvatenstelsel dubbele bloedsomloop (grote - en kleine bloedsomloop) kleine bloedomloop Bloed gaat van: rechterboezem--> long --> linkerkamer O2 -opname uit de longblaasjes CO2 - afgifte aan de longblaasjes grote bloedsomloop bloed gaat van linker kamer --> organen --> terug naar rechter boezem O2 - afgifte aan de weefsels CO2 - opnamen uit de weefsels In schema richting van de bloedstroom kunnen aangeven (gebruik Binas of Biodata) lymfevatenstelsel open systeem begint in de weefsels lymfevaten hierin komen de kleinere lymfekanaaltjes samen kleppen aanwezig - verhinderen tergstroming lymfeknopen vorming van witte bloedcellen borstbuis voert lymfe af naar aders komt dicht bij het hart in de aders terecht Bloedvaten bouw bloedvaten slagaders bloed stroomt van het hart af hoge bloeddruk dikke gespierde wand alleen kleppen aan het begin van de aorta zuurstofrijk behalve longslagaders en bij foetus de navelstrengslagaders regeling van de bloedvoorziening naar de organen door: verwijden of vernauwen van de kleinere slagadertjes (arteriolen) haarvaten heel kleine vaatjes wand is één cellaag dik voor uitwisseling van stoffen tussen bloed en weefselvloeistof aders bloed stroomt naar het hart toe lage(re) bloeddruk dunne wand kleppen aanwezig kleppen voorkomen het terugstromen van het bloed zuurstofarm behalve longaders en bij foetus navelstrengader  Hart en hartslag Bouw - gebruik Binas of Biodata rechterboezem - krijgt O2 -arm bloed uit de holle aders rechterkamer - pompt bloed in de longslagaders linkerboezem - krijgt O2- rijk bloed uit de longen linkerkamer - pompt bloed in de aorta Hartwerking kleppen hartkleppen tussen boezem en kamers voorkomen terugstromen van bloed van kamer naar boezem dicht tijdens samentrekken kamers slagaderkleppen kleppen aan begin van longslagaders en aorta voorkomen terugstromen van bloed van slagaders naar kamers dicht tijdens de hartpauze hartfasen samentrekken van de boezems kamers lopen vol hartkleppen open slagaderkleppen dicht samentrekken van de kamers bloed stroomt in de slagaders kamerkleppen dicht slagaderkleppen open tegelijkertijd ontspannen de boezems boezems lopen weer vol vanuit de aders hartpauze boezems en kamers worden gevuld hartkleppen open slagaderkleppen dicht hartslag frequentie aantal samentrekkingen per tijdseenheid hart heeft eigen ritme impulsen vanuit sinusknoop in wand rechterboezem impulsgeleiding via de bundel van His achtereenvolgens samentrekken van boezems en kamers ritme beïnvloed door autonome zenuwstelsel orthosympatische zenuw versnelt parasympatische zenuw vertraagt adrenaline versnelt slagvolume hoeveelheid bloed die per slag door een kamer weggeperst wordt neemt bij activiteit toe   Bloeddruk   Bloeddruk bovendruk (systolische druk ) - tijdens samentrekken hartkamers onderdruk (diastolische druk) - tijdens hartpauze Bloedruk is het hoogst in de slagaders (hoe dichter bij het hart hoe hoger) en het laagst in de aders      Samenstelling                                   Bloed samenstelling Bloedplasma (55%) bestaat uit: water (oplosmiddel) zouten bloedeiwitten (plasma eiwitten) o.a. belangrijk bij de uitwisseling van water in de haarvaten bloedstollingsfactoren protrombine fibrinogeen antistoffen (immunoglobinen) hormonen voedingsstoffen glucose aminozuren vetten, vetzuren en glycerol vitaminen opgeloste gassen O2 - weinig (meeste wordt gebonden aan hemoglobine) CO2 - veel afvalstoffen o.a. ureum (gevormd in de lever) Bloedcellen (45%) rode bloedcellen bevatten hemoglobine voor O2- transport fe (ijzer) uit het hemoglobine bindt het O2 geen kern --> beperkte levensduur worden afgebroken in de lever gevormd in rood beenmerg uit stamcellen vooral van platte beenderen afgebroken in de lever en de milt witte bloedcellen afweer tegen infectieziekten macrofagen --> fagocytose (= "opeten" ) van ziekteverwekkers en celresten lymfocyten --> vorming antistoffen kunnen zich voortbewegen en verplaatsen van plasma naar weefsel gevormd in rood beenmerg uit stamcellen verdere ontwikkeling in lymfeknopen en in de milt bloedplaatjes rol bij bloedstolling celfragmenten gevormd in rood beenmerg    Functies bloed                     transport vervoer van O2 (m.b.v. hemoglobine) vervoer van CO2 vervoer van voedingsstoffen - vanuit darmen naar cellen van alle organen vervoer van afvalstoffen ( bijv, melkzuur en ureum) vervoer van hormonen geneesmiddelen andere functies afweer tegen infectieziektes stollen (wondjes dicht maken) --> Bloedstolling warmte verspreiden door het lichaam regelmechanismen bufferwerking constant houden van pH door evenwichtsreactie met CO2 HCO3- + H+ <---> H2CO3 <--> H2O + CO2 evenwichtsreactie in hemoglobine in de rode bloedcellen HbO2 + H+ <--> HbH+ + O2 aminozuren en eiwitten nemen in zuur milieu H+ op staan in basisch milieu H+ af glucoseconcentratie lever haalt teveel aan glucose uit het bloed opslag van glycogeen geeft weer glucose af als concentratie in het bloed te laag is osmotische waarde nieren halen meer of minder water en zouten uit het bloed    Weefselvloeistof en lymfe                 uitwisseling stoffen in de haarvaten (afbeelding) Werking haarvaten (uitleg) begin haarvaten o.i.v. bloeddruk --> bloedplasma wordt uit de haarvaten geperst  --> bloeddruk neemt af, osmotische waarde neemt toe bloedcellen en bloedeiwitten blijven in de haarvaten uitgeperste vloeistof heet weefselvloeistof bevat voedingsstoffen voor de cellen cellen nemen voedingsstoffen op en geven afvalstoffen af eind haarvaten deel van het uitgeperst water gaat door osmose terug naar het haarvat osmotische waarde (en dus de osmostische druk) van bloed is hoger door de concentratie van de grotere moleculen vooral de plasma-eiwitten rest komt in lymfevat terecht --> Lymfe Lymfevaten lymfe komt via een omweg uiteindelijk weer in de bloedbaan terecht (vlak bij het hart) Uiwisseling O2 en CO2         In de longhaarvaten Opname zuurstofgas zuurstofspanning hoge pO2 O2 diffundeert de rode bloedcellen in verdrijft de H in de hemoglobine O2 + HbH+ --> HbO2 + H+ de vrijkomende H bindt zich aan opgelost koolzuur H+ + HCO3- --> H2CO3 --> H2O + CO2 CO2 komt vrij en kan de haarvaten uit In de weefselhaarvaten hoge pCO2 CO2 diffundeert de rode bloedcellen in CO2 + H2O --> H+ + HCO3_ H verdrijft O uit de hemoglobine HbO2 + H+ --> O2 O2 komt beschikbaar voor de cellen in de weefsels © scholte/marree 2004