Levenscyclus en erfelijke
informatie
examenprogramma
VWO
Domein C
Erfelijkheid
Subdomein
C1
centraal
examen
Je kan erfelijkheid op
organismeniveau verklaren door het beschrijven van
erfelijkheidsprocessen op lagere organisatieniveaus en
kan het ingrijpen door de mens in erfelijkheidsprocessen
bediscussiëren.
Benodigde voorkennis uit
onderbouw:
- genen en
chromosomen;
- geslachtelijke en
ongeslachtelijke voortplanting.
Benodigde voorkennis uit
subdomein
C3:
- verschillen tussen
mitose en meiose;
- celspecialisatie door
het in- en uitschakelen van delen van chromosomen.
Weten en
kunnen
Je kunt:
- de relatie leggen tussen
DNA en genotype.
- uitleggen waardoor het
fenotype ontstaat onder invloed van genotype en
milieufactoren.
- aan de hand van gegevens
vaststellen of bepaalde veranderingen van het fenotype
worden veroorzaakt door genotype of milieu.
- uitleggen waardoor
geslachtelijke voortplanting, in tegenstelling tot
ongeslachtelijke voortplanting, nieuwe combinaties van
erfelijke informatie oplevert.
- uitleggen op welke
manier de verdeling van erfelijk materiaal over de
geslachtscellen tot stand komt.
- aangeven dat de mens met
oude en nieuwe technieken ingrijpt in erfelijke
informatie met het doel de gewenste eigenschappen te
verbeteren, ook bij de mens zelf:
- klonering;
- gebruik van
mutatie;
- gebruik van
recombinatie;
- DNA-technieken;
- celfusie;
- selectie, veredelen,
fokken, genetische modificatie.
- de uitkomst voorspellen
van mono- en dihybride kruisingen, onder andere met
behulp van kansrekeningen, in het bijzonder:
- locus;
- dominante en
recessieve allelen, co-dominantie;
- intermediair
fenotype;
- autosomale en
X-chromosomale genen;
- hergroepering van
chromosomen, gekoppelde genen, crossing-over
(géén plaatsbepaling van genen en
géén berekeningen) .
- de in de voorgaande
eindterm genoemde kennis toepassen in
stamboomonderzoek.
- gegevens interpreteren
uit karyogrammen, zoals die gebruikt worden bij
erfelijkheidsadvisering en pre- en postnatale diagnostiek
bij de mens en de betekenis van DNA-onderzoek daarbij
aangeven.
- aangeven dat erfelijke
en milieufactoren invloed hebben op het ontstaan van
ziekten.
Informatie op
bioplek
Overzicht
termen en begrippen
Theorie
Erfelijkheidsleer
Simulatie
van de kruisingen van Mendel
Gelelectroforese
PCR
(polymerase chain reaction)
Transgene
organismen
Veredelen (zuivere lijn)
Klonen
Praktische
opdrachten
Virtueel
practicum Drosophila
inleiding
Virtueel
practicum Drosophila
kruisingen
Opdrachten
virtueel practicum bananenvliegen
Praktische
opdracht erfelijke ziektes
|