Levenscyclus en erfelijke informatie examenprogramma VWO Domein C Erfelijkheid Subdomein C1 centraal examen Je kunt erfelijkheid op organismeniveau verklaren door het beschrijven van erfelijkheidsprocessen op lagere organisatieniveaus en kan het ingrijpen door de mens in erfelijkheidsprocessen bediscussiëren. Benodigde voorkennis uit onderbouw: genen en chromosomen geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting Benodigde voorkennis uit subdomein C3: verschillen tussen mitose en meiose celspecialisatie door het in- en itschakelen van delen van chromosomen (domein C3) Weten en kunnen Je kunt: de relatie leggen tussen DNA en genotype. uitleggen waardoor het fenotype ontstaat onder invloed van genotype en milieufactoren. aan de hand van gegevens vaststellen of bepaalde veranderingen van het fenotype worden veroorzaakt door genotype of milieu. uitleggen waardoor geslachtelijke voortplanting, in tegenstelling tot ongeslachtelijke voortplanting, nieuwe combinaties van erfelijke informatie oplevert. uitleggen op welke manier de verdeling van erfelijk materiaal over de geslachtscellen tot stand komt. aangeven dat de mens met oude en nieuwe technieken ingrijpt in erfelijke informatie met het doel de gewenste eigenschappen te verbeteren, ook bij de mens zelf: klonering; gebruik van mutatie; gebruik van recombinatie; DNA-technieken; celfusie; selectie, veredelen, fokken, genetische modificatie. de uitkomst voorspellen van mono- en dihybride kruisingen, onder andere met behulp van kansrekeningen, in het bijzonder: locus; dominante en recessieve allelen, co-dominantie; intermediair fenotype; autosomale en X-chromosomale genen; hergroepering van chromosomen, gekoppelde genen, crossing-over (géén plaatsbepaling van genen en géén berekeningen) . de in de voorgaande eindterm genoemde kennis toepassen in stamboomonderzoek. gegevens interpreteren uit karyogrammen, zoals die gebruikt worden bij erfelijkheidsadvisering en pre- en postnatale diagnostiek bij de mens en de betekenis van DNA-onderzoek daarbij aangeven. aangeven dat erfelijke en milieufactoren invloed hebben op het ontstaan van ziekten.   Informatie op bioplek Overzicht termen en begrippen Theorie Erfelijkheidsleer Simulatie van de kruisingen van Mendel gelelectroforese PCR (polymerase chain reaction) transgene organismen Praktische opdrachten Virtueel practicum Drosophila inleiding Virtueel practicum Drosophila kruisingen Opdrachten virtueel practicum bananenvliegen Praktische opdracht erfelijke ziektes