Levenscyclus en erfelijke
informatie
examenprogramma
VWO
Domein C
Levenscyclus
van de mens
Subdomein
C2
schoolexamen
Je kent de feiten
van de menselijke voortplanting en ontwikkeling en de
hormonale regeling hiervan, kent de toepassing van
anticonceptiemethoden, en kan een beargumenteerde mening
geven over de betekenis van seksualiteit op biologisch,
medisch, maatschappelijk en persoonlijk vlak.
Benodigde voorkennis uit
onderbouw:
- voortplanting bij de
mens;
- gezond
gedrag.
Weten en
kunnen
Je kunt:
- met behulp van
anatomische informatie de primaire en secundaire
geslachtskenmerken bij de vrouw en de man noemen en in
afbeeldingen herkennen.
- de functies van de
geslachtsorganen beschrijven
in het bijzonder:
- vorming en transport
van eicellen;
- vorming, opslag en
transport van zaadcellen.
- aangeven dat een eicel
in een eileider bevrucht wordt en dat de innesteling in
de baarmoeder plaatsvindt.
- de functie van
trofoblast, placenta en vruchtvliezen uitleggen en hun
ontwikkeling beschrijven.
- aangeven dat placenta,
navelstreng, vruchtvliezen en vruchtwater een rol spelen
in de voeding en bescherming van het embryo en de
foetus.
- aan de hand van een
gegeven afbeelding beschrijven welke veranderingen er
plaatsvinden in de bloedsomloop bij de geboorte en vlak
erna, en uitleggen wat de functie hiervan is.
- de lichamelijke
ontwikkeling van kind naar volwassene beschrijven, zoals
deze in de puberteit plaatsvindt; beschrijven hoe groei
en ontwikkeling door voeding en hormonen beïnvloed
worden.
- uitleggen dat de relatie
tussen lichaamsoppervlak en volume evenals de verhouding
van de lichaamsdelen verandert tijdens de groei.
- de cyclische
veranderingen beschrijven die tijdens de
menstruatiecyclus plaatsvinden, aangeven welke hormonen
en hormoonklieren bij deze veranderingen betrokken zijn
en de invloed van anticonceptiepillen hierop
aangeven.
- een beargumenteerde
mening geven over de betekenis van seksualiteit voor de
mens in persoonlijk en sociologisch perspectief.
- een beargumenteerde
mening geven over aspecten van seksualiteit zoals:
hetero- en homoseksualiteit, erfelijk en cultureel
bepaalde verschillen tussen man en vrouw en seksueel
geweld.
- een relatie leggen
tussen seksueel gedrag en seksueel overdraagbare
ziekten.
- de effecten beschrijven
van oestrogenen, progesteron, placentahormonen, oxytocine
en prolactine op vruchtbaarheid, zwangerschap, bevalling
en lactatie.
- aangeven wanneer in de
menstruatiecyclus een vrouw vruchtbaar is.
- aangeven dat er
voorwaarden zijn voor een goede vruchtbaarheid
in het bijzonder: -
- voeding;
- algemene
gezondheidstoestand;
- lichaamsafwijkingen;
- leeftijd;
- een geschikte
temperatuur in de testes;
- milieufactoren zoals
de afwezigheid van toxische stoffen.
- methoden aangeven
waarmee wordt geprobeerd ongewenste kinderloosheid op te
heffen
in het bijzonder:
- kunstmatige
inseminatie;
- in vitro
fertilisatie.
- een beargumenteerde
mening geven over het gebruik van nieuwe
voortplantingstechnieken bij de mens.
- de toepassing en het
werkingsprincipe aangeven van de volgende
anticonceptiemethoden en de voor- en nadelen van deze
methoden noemen:
- coïtus
interruptus
- 'de pil', de
'prikpil', 'implanon';
- condoom;
- vrouwencondoom;
- spiraaltje;
- pessarium;
- sterilisatie.
- een eigen mening
formuleren met betrekking tot de kwaliteit van het leven
in relatie met ingrepen van de gezondheidszorg.
- leefstijl en
milieufactoren noemen met betrekking tot voeding en
ademhaling die de kans op ziekten verhogen.
- genotmiddelen en drugs
noemen die bij gebruik een gezondheidsrisico opleveren.
Informatie
op bioplek
Overzicht termen en begrippen
Theorie
Voortplantingsorgaan
vrouw
Ovarium
(gedetailleerd)
Voortplantingsorgaan
man
Testis
(gedetailleerd)
Menstruatiecyclus
Bevruchting,
embryologie zoogdieren
Praktische
opdrachten
Practicum
bouw
voortplantingsorganen
Praktische
opdracht voortplanting
|